به این عددها نگاه کن:

۴ – ۸ – ۲ – ۶

اگر فقط بخواهی آن‌ها را به همان ترتیب تکرار کنی، بیشتر درگیر نگهداری موقت اطلاعات هستی. اما اگر بخواهی از بزرگ به کوچک مرتبشان کنی چه؟ باید اطلاعات را در ذهنت نگه داری، آن‌ها را مقایسه کنی و ترتیبشان را تغییر بدهی. اینجا با یکی از مهم‌ترین توانایی‌های شناختی آشنا می‌شویم: حافظه کاری (Working Memory).

حافظه کاری را می‌توان به میز کار ذهن تشبیه کرد؛ جایی که اطلاعات مورد نیاز برای انجام یک فعالیت، موقتاً در دسترس قرار می‌گیرند و پردازش می‌شوند. این سامانه در فعالیت‌هایی مانند محاسبات ذهنی، درک مطلب، دنبال کردن دستورالعمل‌ها و حل مسئله نقش مهمی دارد.

 

مدل بدلی ؛ تیمی که پشت صحنه ذهن فعالیت می‌کند

آلن بدلی و گراهام هچ مدلی تأثیرگذار برای توضیح حافظه کاری ارائه کردند که بعدها گسترش یافت. در نسخه چندمؤلفه‌ای این مدل، حافظه کاری از بخش‌هایی تشکیل شده است که با یکدیگر همکاری می‌کنند.

 

حلقه واجی (Phonological Loop): به نگهداری موقت اطلاعات کلامی و شنیداری کمک می‌کند. مثلاً وقتی شماره‌ای را در ذهنت تکرار می‌کنی.

لوح دیداری–فضایی (Visuospatial Sketchpad): هنگام نگهداری اطلاعات تصویری و مکانی نقش دارد؛ مثل تصور مسیر خانه تا فروشگاه.

مجری مرکزی (Central Executive): فرایندهای کنترل توجه، هماهنگی فعالیت‌ها و مدیریت اهداف را هدایت می‌کند.

بافر رویدادی (Episodic Buffer): اطلاعات حاصل از منابع مختلف را در بازنمایی‌هایی منسجم ترکیب می‌کند و در ارتباط میان حافظه کاری و دانش بلندمدت نقش دارد.

روان‌شناسان چگونه حافظه کاری را به چالش می‌کشند؟

برای بررسی عملکرد حافظه کاری، روان‌شناسان شناختی از تکالیف مختلفی استفاده می‌کنند. وجه مشترک بسیاری از این تکالیف آن است که از شما می‌خواهند اطلاعاتی را برای مدت کوتاهی در ذهن نگه دارید و هم‌زمان کاری روی آن‌ها انجام دهید.

برای مثال، در آزمون فراخنای اعداد وارونه (Backward Digit Span)، چند عدد را می‌شنوید و باید آن‌ها را به ترتیب معکوس تکرار کنید. اگر اعداد ۳، ۷ و ۲ به شما گفته شوند، باید پاسخ دهید ۲، ۷ و ۳. در اینجا فقط به خاطر سپردن اعداد کافی نیست؛ باید ترتیب آن‌ها را نیز در ذهن تغییر دهید.

در تکالیف فراخنای پیچیده (Complex Span Tasks)، باید هم‌زمان دو کار انجام دهید؛ مثلاً در حالی که درستی چند عبارت ریاضی را بررسی می‌کنید، مجموعه‌ای از اطلاعات را نیز به خاطر بسپارید تا در پایان آن‌ها را یادآوری کنید. این تکالیف نشان می‌دهند که چگونه پردازش اطلاعات و نگهداری موقت آن‌ها برای منابع محدود حافظه کاری رقابت می‌کنند. فعالیت‌های آشنایی مثل محاسبات ذهنی، دنبال کردن دستورالعمل‌های چندمرحله‌ای و درک جمله‌های پیچیده نیز به حافظه کاری وابسته‌اند. اما نوع دیگری از تکالیف وجود دارد که به‌جای تغییر ترتیب اطلاعات یا انجام هم‌زمان دو فعالیت، بر به‌روزرسانی مداوم اطلاعات در ذهن تمرکز می‌کند. یکی از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها تکلیف N-Back است.

تکلیف N-Back؛ آیا یادتان هست چند مرحله قبل چه دیدید؟

تصور کنید مجموعه‌ای از تصاویر، یکی پس از دیگری مقابل شما ظاهر می‌شوند. وظیفه شما این است که تشخیص دهید آیا تصویر فعلی با تصویری که چند مرحله قبل دیده‌اید یکسان است یا نه. این ایده اصلی تکلیف N-Back است؛ یکی از تکالیف پرکاربرد در پژوهش‌های حافظه کاری که به‌ویژه برای بررسی توانایی نگهداری، پایش و به‌روزرسانی اطلاعات استفاده می‌شود. در ساده‌ترین سطح، یعنی 1-Back، باید هر تصویر را با تصویر مرحله قبل مقایسه کنید. برای مثال، اگر ابتدا یک دایره و سپس دوباره یک دایره ببینید، باید تشخیص دهید که تصویر تکرار شده است. اما در سطح 2-Back، ماجرا کمی پیچیده‌تر می‌شود. این بار باید تصویر فعلی را با تصویری مقایسه کنید که دو مرحله قبل نمایش داده شده است.

فرض کنید ترتیب نمایش تصاویر به این صورت باشد:

دایره ← مربع ← دایره

وقتی دایره سوم ظاهر می‌شود، پاسخ شما باید نشان دهد که این تصویر با تصویر دو مرحله قبل یکسان است؛ حتی با اینکه تصویر بلافاصله قبلی، مربع بوده است.در سطح 3-Back نیز باید تصویر فعلی را با تصویری مقایسه کنید که سه مرحله قبل دیده‌اید.

چرا این تکلیف حافظه کاری را درگیر می‌کند؟

چالش اصلی N-Back صرفاً به خاطر سپردن چند تصویر نیست. با نمایش هر تصویر جدید، باید اطلاعات موجود در ذهن خود را به‌روزرسانی کنید، موقعیت تصاویر قبلی را در توالی دنبال کنید و تصویر فعلی را با تصویر مربوط به مرحله موردنظر مقایسه کنید. به بیان ساده، ذهن شما باید پیوسته تصمیم بگیرد کدام اطلاعات هنوز اهمیت دارند و کدام اطلاعات دیگر برای پاسخ فعلی ضروری نیستند. با افزایش مقدار N، معمولاً فشار بیشتری بر حافظه کاری وارد می‌شود؛ زیرا باید اطلاعات بیشتری را در یک توالی متغیر دنبال کنید. البته دشواری تکلیف به عواملی مانند سرعت نمایش محرک‌ها و میزان شباهت آن‌ها نیز بستگی دارد.

در باشگاه مغز کاگنیک میتوانید بازی های متناظر با این مولفه را که مشابه تکلیف N-Back هستند را امتحان کنید و با برنامه تمرینی ما همراه شوید.